Blog specjalisty Marcina Małachowskiego z zakresu prawa oraz z zakresu finansów.

Art. 841. § 1.

Osoba trzecia może w drodze powództwa żądać zwolnienia zajętego przedmiotu od egzekucji, jeżeli skierowanie do niego egzekucji narusza jej prawa.

§ 2. Jeżeli dłużnik zaprzecza prawu powoda, należy oprócz wierzyciela pozwać również dłużnika.

1. W orzecznictwie (np. orz. SN z dnia 6 grudnia 1960 r., 4 CR 73/60, OSPiKA 1961, z. 9, poz. 269) i doktrynie (F. Zedler: Powództwo o zwolnienie od egzekucji, Warszawa 1973, s. 61) wyjaśniono pojęcie osoby trzeciej. Stwierdzono bowiem, że jest nią w rozumieniu art. 841 k.p.c. każda osoba (poza dłużnikiem egzekwowanym), której prawa zostały naruszone w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego. Kontrowersyjną jest sprawa uznania małżonka dłużnika za osobę trzecią. Wychodząc z pozycji prawa materialnego i odróżnienia samego długu od odpowiedzialności (J. Krajewski: Procesowa ochrona praw małżonka przed egzekucją prowadzoną przeciw jego współmałżonkowi. Księga pamiątkowa ku czci Kamila Stefki, Warszawa-Wrocław 1967, s. 1 60) uznawano, że jeżeli okaże się w toku egzekucji, iż dłużnik ponosi odpowiedzialność tylko z określonych składników majątkowych, to nie jest on dłużnikiem w znaczeniu materialnoprawnym, a tylko osobą trzecią w stosunku do mienia, z którego nie ponosi odpowiedzialności, i może domagać się zwolnienia go od egzekucji, gdyby zostało ono zajęte. Wyrazem tego stanowiska jest pogląd Sądu Najwyższego zawarty m.in. w orzeczeniu z dnia 11 czerwca 1969 r., III CZ 61/69 (OSNCP 1970, z. 4, poz. 65), którego teza ma następujące brzmienie: „Jeżeli w toku postępowania egzekucyjnego opartego na tytule egzekucyjnym opatrzonym klauzulę wykonalności z art. 787 k.p.c. zajęto przedmiot wchodzący w skład majątku odrębnego małżonka, to małżonek ten może wytoczyć powództwo z art. 841 § 1 k.p.c. o zwolnienie tego przedmiotu od egzekucji”. Pogląd ten został podtrzymany w późniejszej uchwale z dnia 21 sierpnia 1975 r., III CZP 59/75 (OSNCP 1976, z. 4, poz. 81), według której „małżonek dłużnika nie może w drodze powództwa, przewidzianego w art. 841 § 1 k.p.c., żądać zwolnienia od egzekucji przedmiotu wchodzącego w skład majątku wspólnego i znajdującego się we wspólnym władaniu małżonków, tylko na tej podstawie, że wierzyciel nie uzyskał przeciwko niemu klauzuli wykonalności w trybie art. 787 k.p.c.”. Stanowisko to jednak zakwestionowali niektórzy przedstawiciele nauki procesu cywilnego (W. Siedlecki: Przegląd orzecznictwa SN, PiP 1969, nr 8-9, s. 407 E. Wengerek: Postępowanie zabezpieczające i egzekucyjne. Komentarz, s. 298 F. Zedler: Powództwo o zwolnienie od egzekucji, s. 5 K. Korzan: Glosa do orzeczenia SN z dnia 24 marca 1972 r., II CR 52/72, NP 1973, nr 11, s. 1698). Podnieśli oni bowiem, że małżonek dłużnika z chwilą wydania przeciwko niemu klauzuli wykonalności staje się dłużnikiem egzekwowanym i jako taki nie może być uważany za osobę trzecią. W razie skierowania egzekucji, na podstawie tytułu wykonawczego wydanego w trybie art. 787 k.p.c. do majątku odrębnego małżonka dłużnika, nie może on bronić się w drodze powództwa o zwolnienie od egzekucji, gdyż środek ten przysługuje osobie trzeciej. Małżonek dłużnika może powołać się na ograniczenie egzekucji z art. 837 k.p.c. i domagać się umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 825 pkt 3 k.p.c., twierdząc, że jest ona prowadzona sprzecznie z tytułem wykonawczym. W wypadku odmowy umorzenia egzekucji małżonek dłużnika może wnieść skargę na czynności komornika.

Zdaniem niektórych przedstawicieli nauki procesu cywilnego konsekwentnie prezentowana przez Sąd Najwyższy teza, że w zakresie majątku odrębnego małżonka uważa się go za osobę trzecią, nie da się utrzymać. Zagadnienie to jednak straciło na ostrości wobec treści art. 7671 k.p.c. (por. uwagę 1 do art. 7671 k.p.c. oraz uwagę 9 do art. 787 k.p.c.).

2. Pozew powinno zawierać żądanie zwolnienia od egzekucji, natomiast oko-licznością uzasadniającą je, a więc podstawą powództwa, jest naruszenie prawa osoby trzeciej przez to, że skierowano egzekucję do zajętego przedmiotu. Skierowanie eggzekucji do zajętego przedmiotu może naruszać takie prawa podmiotowe osoby trzeciej, jak: 1) własność, 2) współwłasność, 3) użytkowanie wieczyste, 4) użytkowanie ruchomości lub praw, 5) spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, 6) prawa wynikające z zasad współżycia społecznego.

W orzecznictwie najczęściej występującą podstawą omawianego powództwa jest twierdzenie, że osoba trzecia jest właścicielem lub współwłaścicielem zajętego przedmiotu, jeżeli egzekucję wszczęto na wniosek wierzyciela innego współwłaściciela rzeczy (orz. SN z dnia 31 grudnia 1948 r., Lu C 476/48, PN 1949, nr 5-6, s. 484).

3. W doktrynie sporna jest kwestia, czy naruszenie posiadania może być podstawą powództwa o zwolnienie od egzekucji (poglądy na ten temat przedstawia F. Zedler w pracy: Powództwo o zwolnienie od egzekucji, s. 103). W uchwale z dnia 21 stycznia 1976 r„ III CZP 92/75 (OSNCP 1976, z. 9, poz. 189) Sąd Najwyższy wyjaśnił, że właścicielowi nieruchomości, nie będącemu stroną procesu posesoryjnego, nie przysługuje roszczenie z art. 841 § 1 k.p.c. o zwolnienie od egzekucji, której przedmiotem jest przywrócenie naruszonego posiadania przejścia przez tę nieruchomość. W uzasadnieniu uchwały Sąd Najwyższy przekonująco wywiódł, że podstawą powództwa z art. 841 k.p.c. jest naruszenie prawa. Posiadanie zaś nie jest prawem, lecz stanem faktycznym prawnie chronionym. Proces posesoryjny ma charakter tymczasowy i dlatego osoba zainteresowana może wystąpić z pozwem petytoryjnym, jeżeli twierdzi, że powodowi nie przysługuje posiadanie. Poza tym osoba taka nie może podnosić zarzutu, że naruszono prawo przez przywrócenie stanu dotychczasowego posiadania. Jej prawo narusza nie wyrok posesoryjny i egzekucję na nim opartą, ale posiadanie innej osoby, jeżeli jest bezprawne. Przekazanie zaś posiadania przez egzekwowanego dłużnika na rzecz osoby trzeciej nie prowadzi do unicestwienia egzekucji.

4. W orzecznictwie wyrażono słuszny pogląd, że art. 5 k.c. ma zastosowanie także do podstaw powództwa o zwolnienie od egzekucji. Zastosowanie tego przepisu w konkretnej sprawie należy ocenić na podstawie całokształtu okoliczności (orz. SN z dnia 17 lutego 1967 r., I CR 296/66, OSPiKA 1968, z. 12, poz. 264).

5. Nie wydaje się, by istnienie interesu prawnego było niezbędną przesłanką żądania przez osobę trzecią zwolnienia zajętego przedmiotu od egzekucji, czemu dał wyraz Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 7 lutego 1952 r., C. 1885/51 (NP 1952, nr 5, s. 56).

This entry was posted in Kodeks. Bookmark the permalink.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *